MỘT CHUYẾN VỀ NGÀY 27/7
Với nhiều người, ngày 27/7 là Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Còn với tôi, đó là ngày để trở về quê.
Mỗi năm, vào dịp này, tôi lại lái xe từ Hà Nội về Ninh Bình – vùng quê trước kia thuộc Nam Định – để thắp hương cho ông nội, một liệt sĩ trong kháng chiến chống Pháp.
Ban đầu, đó chỉ là việc tôi thay bố giữ một phần trách nhiệm của gia đình. Nhưng càng về sau, tôi càng nhận ra chuyến đi ấy đã trở thành một nếp quen, một truyền thống nhỏ nhưng bền, như sợi dây nối những người còn sống với người đã khuất.
Có những năm bố còn khỏe, cứ đến dịp 27/7 là ông lại về quê thắp hương cho ông nội.
Rồi bố yếu dần, không thể về được nữa, tôi bắt đầu thay bố trở về.
Sau này, khi bố mất, việc trở về ấy vẫn tiếp tục như một điều rất tự nhiên.
Có những năm tôi công tác ở Myanmar, không thể trực tiếp về quê, vợ tôi cùng anh em đồng nghiệp ở VNPT lại thay tôi giữ nếp thắp hương ông. Dù tôi ở đâu, nén hương ấy vẫn được thắp lên.
Có lẽ cũng từ lúc nào không hay, việc thay bố ngày trước đã trở thành một truyền thống của chính gia đình mình.
Năm nay quê đổi khác nhiều.
Sau khi tổ chức lại chính quyền hai cấp, tên tỉnh, tên xã và địa chỉ đều thay đổi. Tôi mở Google Maps, tìm theo địa chỉ cũ thì không còn nữa, còn địa chỉ mới lại chưa quen. Đường sá cũng được làm lại khang trang, sạch sẽ hơn.
Buồn cười nhất là đường đi và đường về chẳng bao giờ giống nhau. Google Maps cứ thấy chỗ nào đông là dẫn sang một lối khác. Thành ra mỗi lần về quê lại như khám phá thêm một con đường mới.
Nhưng quê vẫn là quê ấy.
Nghĩa trang vẫn ở đó.
Chỉ có những thứ xung quanh đang đổi thay.
Buổi sáng tôi đến, phía trước nghĩa trang đang dựng rạp chuẩn bị cho lễ cầu siêu buổi chiều. Đồ cúng, vàng mã và những bộ quần áo bộ đội dành cho các liệt sĩ được đặt gọn dưới mái rạp.
Tôi vào thắp hương ông trước, rồi đứng nhìn một lúc.
Nghĩa trang được chăm sóc sạch sẽ, các hoạt động tưởng niệm cũng được chuẩn bị chu đáo hơn trước. Tôi cảm nhận công tác đền ơn đáp nghĩa ngày nay được thực hiện ngày càng bài bản và ý nghĩa hơn. Không chỉ là một nghi lễ, mà còn là cách để những người đã hy sinh tiếp tục được nhớ đến trong đời sống cộng đồng.
Sau khi thắp hương, tôi về ăn cơm với hai người anh họ của bố.
Một bác đã 80 tuổi nói một câu rất giản dị:
“Phải cho bọn trẻ nó biết. Không thì sau này chúng nó quên hết sự hy sinh của ông cha thời chiến tranh.”
Câu nói nghe xong tưởng đơn giản, nhưng tôi nghĩ mãi.
Ký ức về chiến tranh rồi sẽ xa dần. Những người từng sống gần với thời ấy cũng ngày càng ít đi. Nếu thế hệ sau không được kể lại, không được đưa về tận nơi, không biết người nằm dưới phần mộ kia là ai, thì một ngày nào đó, câu chuyện của gia đình có thể chỉ còn lại một cái tên.
Có lẽ vì thế mà những chuyến đi như thế này cần được tiếp tục.
Không phải điều gì lớn lao.
Chỉ là mỗi năm vẫn có một người nhớ ngày, tìm đường trở về và thắp một nén hương. Khi người ấy không thể về, lại có người khác thay mình giữ cho việc ấy không bị gián đoạn. Rồi sau này, kể lại cho con cháu rằng trong gia đình mình từng có một người đã ra đi và không trở lại.
Đôi khi tôi nghĩ, điều một gia đình để lại cho thế hệ sau không chỉ là nhà cửa hay đất đai.
Mà còn là những truyền thống đủ bền để mỗi thế hệ đều biết vì sao mình phải trở về.
Tên tỉnh có thể thay đổi.
Địa chỉ có thể thay đổi.
Con đường có thể mỗi năm một khác.
Google Maps thậm chí lần nào cũng chỉ một lối về mới.
Nhưng lý do để trở về thì vẫn vậy.
Và có lẽ, truyền thống cũng được giữ lại từ những điều bình dị như thế.
