THINKING MODELS FOR THE AI ERA

PRELUDE

TẠI SAO MÌNH LẠI VIẾT VỀ CÁC MÔ HÌNH TƯ DUY TRONG THỜI ĐẠI AI?

Càng làm việc sâu với AI, mình càng nhận ra một nghịch lý khá thú vị.

AI đang khiến rất nhiều kỹ năng từng mất nhiều năm tích lũy bỗng chốc trở nên phổ cập.

Viết nội dung?

AI làm được.

Viết code?

AI làm được.

Làm slide?

AI làm được.

Phân tích dữ liệu?

AI làm được.

Khoảng cách về năng lực thực thi giữa người mới và người có kinh nghiệm đang dần thu hẹp nhanh hơn bao giờ hết.

Nhưng cũng chính lúc đó, một câu hỏi mới xuất hiện:

Khi ai cũng có thể tiếp cận cùng một công cụ AI, điều gì sẽ tạo nên sự khác biệt?

—

Trong thế kỷ trước, lợi thế cạnh tranh đến từ việc sở hữu thông tin.

Trong thời đại Internet, lợi thế cạnh tranh đến từ việc tiếp cận thông tin.

Còn trong thời đại AI, khi thông tin và tri thức ngày càng trở nên phổ cập, lợi thế cạnh tranh có thể sẽ dịch chuyển về cách chúng ta tư duy, đặt câu hỏi và ra quyết định.

Có lẽ vì vậy mà bước sang năm nay, mình ngày càng ít quan tâm tới câu hỏi:

“AI làm được gì?”

Và dành nhiều thời gian hơn cho câu hỏi:

“Con người cần tư duy như thế nào để dẫn dắt AI?”

Đó cũng chính là lý do chuỗi bài này ra đời.

—

Có lẽ đó cũng là lý do vì sao ngày càng nhiều báo cáo từ McKinsey, Deloitte, Gartner hay Microsoft không chỉ nói về công nghệ AI.

Họ nói nhiều hơn về:

– con người

– quy trình

– năng lực tổ chức

– khả năng ra quyết định

Bởi cuối cùng, AI có thể tạo ra hàng nghìn câu trả lời.

Nhưng câu hỏi nào đáng để theo đuổi vẫn là trách nhiệm của con người.

—

Điều này cũng không phải là mới.

Những người như Charlie Munger, Warren Buffett, Ray Dalio hay Elon Musk đều dành rất nhiều thời gian để nói về các mô hình tư duy (Mental Models).

Không phải vì họ thiếu kiến thức.

Mà vì họ hiểu rằng:

Khi thế giới trở nên phức tạp hơn.

Dữ liệu nhiều hơn.

Và công cụ mạnh hơn.

Thì hệ thống tư duy bên trong bộ não mới là đòn bẩy quan trọng nhất.

—

Nhiều người gọi đây là các Mental Models (Mô hình tư duy).

Điều đó đúng.

Nhưng chưa đủ.

Nếu nhìn sâu hơn, đây thực chất là những bộ lọc giúp nâng cao chất lượng ra quyết định (Decision Quality) trong thời đại AI.

Bởi AI có thể tạo ra rất nhiều phương án.

Nhưng lựa chọn phương án nào, chấp nhận rủi ro nào và theo đuổi hướng đi nào vẫn là quyết định của con người.

Và chính chất lượng của những quyết định đó sẽ định hình tương lai của mỗi cá nhân và tổ chức.

—

Trong thời gian tới, mình sẽ cùng mọi người khám phá 7 mô hình tư duy đã ảnh hưởng khá nhiều tới cách mình học tập, làm việc, ra quyết định và triển khai các dự án AI:

First Principles Thinking

Quyết định dựa trên bản chất thay vì xu hướng.

Critical Thinking

Quyết định dựa trên bằng chứng thay vì định kiến.

Second-Order Thinking

Quyết định dựa trên hệ quả dài hạn thay vì lợi ích trước mắt.

Systems Thinking

Quyết định dựa trên toàn bộ hệ thống thay vì các phần tử riêng lẻ.

Inversion Thinking

Quyết định bằng cách chủ động nhìn thấy và tránh các sai lầm.

Circle of Competence

Quyết định tỉnh táo trong vùng hiểu biết của chính mình.

Compounding Thinking

Quyết định theo góc nhìn tích lũy và dài hạn.

—

AI có thể giúp chúng ta làm việc nhanh hơn.

Nhưng khả năng đặt câu hỏi đúng, kiểm chứng giả định và nhìn thấy bản chất của vấn đề để đưa ra quyết định tốt hơn mới là năng lực cốt lõi giúp con người dẫn dắt công nghệ.

Và có lẽ, đó cũng là một trong những lợi thế cạnh tranh bền vững nhất trong thời đại này.

Chào mừng bạn đến với hành trình mài sắc tư duy.