HÀN QUỐC ĐẦU TƯ R&D RẤT MẠNH. VÌ SAO NHÂN TÀI KHOA HỌC VẪN RỜI ĐI?
Đọc bài trên VnExpress về việc nhiều nhân tài khoa học Hàn Quốc “dứt áo ra đi”, tôi thấy đây là một câu chuyện rất đáng suy nghĩ.
Hàn Quốc không phải là quốc gia xem nhẹ khoa học công nghệ.
Ngược lại, đây là một trong những nước đầu tư cho R&D mạnh nhất thế giới. Theo bài viết, năm nay Chính phủ Hàn Quốc dành khoảng 35,5 nghìn tỷ won cho R&D. Nếu tính cả khu vực tư nhân, tổng chi đạt khoảng 131 nghìn tỷ won, tương đương 5,13% GDP.
Nhưng trong giai đoạn 2013–2023, khoảng 340.000 lao động trong lĩnh vực khoa học và kỹ thuật đã rời Hàn Quốc. Trong đó có 96.000 người có bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ.
Nghịch lý nằm ở đây:
Đầu tư nhiều cho R&D là điều kiện rất quan trọng, nhưng chưa đủ để giữ chân nhân tài khoa học.
Người làm khoa học cần đãi ngộ tương xứng sau nhiều năm học tập và tích lũy chuyên môn. Một người học đại học, cao học, rồi tiến sĩ có thể mất gần 10 năm hoặc hơn để xây dựng năng lực nghiên cứu chuyên sâu. Nếu sau đó con đường nghề nghiệp vẫn bấp bênh, thu nhập chưa đủ hấp dẫn, cơ hội phát triển hạn chế, thì việc họ tìm đến môi trường khác là điều dễ hiểu.
Nhưng câu chuyện không chỉ là lương.
Nó còn là sự ổn định của nghề nghiên cứu.
Khoa học không giống một công việc có thể đo kết quả trong vài tuần hay vài tháng. Nó cần thời gian, tích lũy, thử nghiệm, thất bại, điều chỉnh và theo đuổi vấn đề đủ lâu.
Nếu nhà nghiên cứu phải đối mặt với hợp đồng ngắn hạn, con đường nghề nghiệp thiếu chắc chắn, cơ hội phát triển hạn chế hoặc môi trường làm việc chưa đủ hỗ trợ, thì rất khó yêu cầu họ cam kết dài hạn.
Một chi tiết nhỏ trong bài nhưng rất đáng chú ý: có nhà nghiên cứu nói rằng khi còn làm việc ở Hàn Quốc, sinh viên phải luân phiên xử lý giấy tờ, hóa đơn và nhiều việc vận hành không liên quan trực tiếp đến chuyên môn. Trong khi ở Mỹ, các nhóm nghiên cứu thường có nhân sự hỗ trợ để nhà khoa học tập trung hơn vào nghiên cứu.
Điều này cho thấy một hệ thống R&D tốt không chỉ là cấp tiền.
Nó còn phải bảo vệ thời gian chuyên môn của người làm nghiên cứu.
Nếu nhà khoa học phải tiêu hao quá nhiều năng lượng vào giấy tờ, thủ tục, báo cáo và việc vụn vặt, thì nguồn lực quý nhất đã bị mất đi: sự tập trung.
Trường hợp Hàn Quốc vì vậy rất đáng chú ý.
Một quốc gia đầu tư R&D thuộc nhóm cao nhất OECD, có đại học hàng đầu, tập đoàn công nghệ lớn, nền công nghiệp phát triển, nhưng vẫn đối mặt với bài toán giữ chân nhân tài khoa học.
Từ đó, có thể đặt một câu hỏi nhẹ cho Việt Nam.
Nếu một quốc gia đầu tư R&D khoảng 5,13% GDP vẫn gặp thách thức như vậy, thì với những quốc gia có mức đầu tư R&D còn thấp hơn nhiều, bài toán xây dựng và giữ chân nhân tài khoa học cần được nhìn nhận nghiêm túc đến đâu?
Có lẽ bài học không nằm ở việc chỉ tăng ngân sách.
Mà là phải nhìn R&D như một hệ sinh thái hoàn chỉnh: tiền, con người, cơ chế, quyền tự chủ, môi trường làm việc, con đường nghề nghiệp và cách xã hội đánh giá tri thức.
Bởi cuối cùng, nhân tài không chỉ rời đi vì nơi khác trả lương cao hơn.
Họ rời đi khi nơi ở lại không cho họ đủ lý do để tiếp tục tin tưởng.
Nguồn tham khảo: VnExpress – “Vì sao nhân tài khoa học Hàn Quốc dứt áo ra đi?”
